Helene Schjerfbeck i malarstwo fińskie

Malarstwo fińskie nie należy do tych najbardziej rozpoznawalnych na świecie, ale bez wątpienia jest warte uwagi. Dzisiaj chciałabym wam przybliżyć postać i twórczość Helene Schjerfbeck (1862-1946). Należy ona do najbardziej znanych i docenianych fińskich malarzy. O uznaniu dla jej twórczości obecnie mogą świadczyć długie kolejki przed wejściem do helsińskiego Ateneum w czasie ostatniej wystawy dzieł malarki. Wystawa okazała się wyjątkowym sukcesem, a liczba odwiedzających muzeum przewyższyła popularność wszystkich innych wystaw, nawet wystawy Picasso.

Ovi, 1884. Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo. Kuva: Kansallisgalleria / Hannu Aaltonen

WCZESNE LATA I WYKSZTAŁCENIE

Styl urodzonej w Helsinkach malarki zmieniał się kilkukrotnie w czasie trwającej prawie 70 lat pracy artystycznej. Od realizmu przez wpływy impresjonistyczne po naturalizm i modernizm. Helene Schjerfbeck zaczęła naukę malarstwa już w wieku 11 lat w szkole Fińskiego Towarzystwa Sztuki (obecna Akademia Sztuk Pięknych w Helsinkach). Tam uczyła się przez cztery lata, następnie kontynuowała naukę w prywatnej szkole. Kolejnym ważnym etapem w życiu malarki były jej długie kilkukrotne podróże do Francji oraz podróż do Kornwalii.

Omakuva, 1884-1885. Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo, Ateneumin ystävien kokoelma. Kuva:Kansallisgalleria / Henri Tuomi

Po powrocie do Finlandii uczyła malarstwa w Helsinkach, ale niestety ze względu na zły stan zdrowia musiała przerwać pracę. Kolejnym ważnym etapem w jej życiu była przeprowadzka z chorą matką do miasteczka Hyvinkää, położonego około 50 km od Helsinek, uznawanego wówczas za miejscowość sanatoryjną. Po śmierci matki przez krótki okres mieszkała w nadmorskiej miejscowości Tammisaari. Ostatnie lata życia spędziła w Saltsjöbaden w Szwecji, gdzie również zmarła.

Toipilas, 1888. Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo. Kuva: Kansallisgalleria / Hannu Aaltonen

KRYTYKA 

Jej twórczość w Finlandii była przyjmowana ze zmiennym entuzjazmem. O wiele bardziej przychylnie o jej twórczości mówiono w Szwecji, gdzie w latach 1930-1940 często wystawiała swoje prace. Ostatnia wystawa jej prac w Londynie w 2019 spotkała się z ostrą krytyką na łamach The Guardian. Wywołało to oczywiście falę wzburzenia w Finlandii. Nie tylko krytyka, ale głównie jej styl nie spodobał się fińskim miłośnikom i znawcom malarstwa.

Omakuva, 1912. Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo, kok. Kaunisto. Kuva: Kansallisgalleria / Hannu Aaltonen

HELENE SCHJERFBECK – FILM 

Niedawno premierę miał również film „Helene” opowiadający o życiu malarki, a właściwie latach spędzonych w Hyvinkää. Historia opowiada o niespełnionych uczuciach, tęsknocie, samotności i chorobie. Film ogólnie uważam za bardzo dobrze zrealizowany. Zdjęcia idealnie oddają klimat obrazów Schjerfbeck, natomiast dialogi i niestety gra aktorska była dla mnie lekkim rozczarowaniem.  Ale jeżeli będziecie mieli okazję, to możecie sami sprawdzić.

Jeżeli zainteresował was film, to zapraszam na zwiastuny (w języku fińskim):

Mustataustainen omakuva (1915). Kansallisgalleria/Ateneumin taidemuseo, kokoelma Hallonblad. Kuva: Kansallisgalleria/Yehia Eweis

Punaiset omenat, 1915. Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo, kok. Kaunisto. Kuva: Kansallisgalleria / Henri Tuomi

Varjo muurilla (Vihreä penkki) (1927–1928). Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo, kokoelma Sihtola. Kuva: Kansallisgalleria / Janne Mäkinen

Punatäpläinen omakuva (1944). Kansallisgalleria / Ateneumin taidemuseo, kokoelma Gösta ja Bertha Stenman. Kuva: Kansallisgalleria / Henri Tuomi